आत्मविश्वास नै सफलताको पहिलो पाइला

आत्मविश्वास नै सफलताको पहिलो पाइला

मानिसको जीवन सम्भावनाहरूको सुन्दर सङ्गम हो। हरेक मानिसभित्र केही न केही गर्ने क्षमता, सपना देख्ने आँट र आफ्नो जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने सम्भावना लुकेको हुन्छ। तर सबै मानिसले आफ्नो क्षमतालाई चिन्न सक्दैनन्। कतिपय मानिस अवसर नIपाएर पछाडि पर्छन् भने कतिपय अवसर पाएर पनि आफूले गर्न सक्छु भन्ने विश्वासको अभावमा अघि बढ्न सक्दैनन्। यहीँबाट आत्मविश्वासको महत्त्व सुरु हुन्छ।

आत्मविश्वास मानिसको जीवनमा उज्यालो छर्ने त्यस्तो आन्तरिक शक्ति हो, जसले कठिन परिस्थितिमा पनि अघि बढ्न प्रेरित गर्छ। जब संसारले हाम्रो क्षमतामाथि प्रश्न उठाउँछ, जब आफ्नै प्रयासप्रति शङ्का उत्पन्न हुन्छ र जब असफलताले मनोबल कमजोर बनाउँछ, त्यतिबेला आफूभित्रको विश्वासले फेरि उठ्ने हिम्मत दिन्छ। आत्मविश्वासले समस्याहरू तत्काल हटाइदिँदैन, तर समस्यासँग जुध्ने दृष्टिकोण र साहस अवश्य दिन्छ।

वास्तवमा मानिसको सबैभन्दा ठूलो विजय अरूमाथि प्राप्त गरेको विजय होइन, आफ्नै डर, हीनभावना र आत्मशङ्कामाथि प्राप्त गरेको विजय हो। आफूलाई चिन्नु, आफ्ना कमजोरी स्वीकार गर्नु र सुधार गर्दै अघि बढ्नु नै आत्मविश्वासको वास्तविक सुरुवात हो।

आत्मविश्वास भनेको के हो?

आत्मविश्वास भनेको आफूभित्र रहेको क्षमता, ज्ञान, सीप र सम्भावनामाथि राखिने विश्वास हो। यसको अर्थ आफूले सबै कुरा जान्दछु वा आफू कहिल्यै असफल हुँदिनँ भन्ने होइन। बरु आफूलाई सबै कुरा थाहा नहुन सक्छ, गल्ती पनि हुन सक्छ र कहिलेकाहीँ असफल पनि हुन सकिन्छ, तर सिक्दै र सुधारिँदै अघि बढ्न सक्छु भन्ने दृढ सोच नै आत्मविश्वास हो।

आत्मविश्वासी मानिसले आफ्नो कमजोरी लुकाएर आफूलाई पूर्ण देखाउने प्रयास गर्दैन। उसले आफूलाई अरूसँग तुलना गरेर आफ्नो मूल्य निर्धारण गर्दैन। उसलाई थाहा हुन्छ हरेक मानिसको क्षमता, परिस्थिति, अनुभव र जीवनयात्रा फरक हुन्छ। त्यसैले अरूको सफलताबाट निराश हुनुको सट्टा प्रेरणा लिनु र आफ्नै यात्रामा निरन्तर अघि बढ्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

आत्मविश्वास र घमण्डबीच पनि ठूलो भिन्नता छ। घमण्डले मानिसलाई अरूभन्दा ठूलो देखिन सिकाउँछ भने आत्मविश्वासले आफूभित्रको सम्भावना पहिचान गर्न सिकाउँछ। घमण्डी मानिस अरूलाई कमजोर ठानेर आफूलाई बलियो प्रमाणित गर्न खोज्छ, तर आत्मविश्वासी मानिस अरूको सम्मान गर्दै आफ्नो अस्तित्व र क्षमताप्रति दृढ रहन्छ।

त्यसैले आत्मविश्वासको अर्थ अरूलाई जित्नु मात्र होइन, आफूलाई स्वीकार गर्दै आफ्नो जीवनको जिम्मेवारी लिन सक्नु पनि हो।

डरभन्दा ठूलो हुन्छ विश्वास

मानिसको जीवनमा डर स्वाभाविक छ। नयाँ काम सुरु गर्दा असफल हुने डर लाग्छ। समाजमा आफ्नो विचार राख्दा अरूले के भन्लान् भन्ने चिन्ता हुन्छ। कुनै महत्त्वपूर्ण निर्णय लिनुपर्दा गलत निर्णय होला कि भन्ने शङ्का उत्पन्न हुन्छ। सपना पूरा गर्ने बाटोमा अवरोध देखिँदा आफ्नो क्षमतामाथि नै प्रश्न उठ्न थाल्छ।

तर प्रश्न यो होइन कि मानिसलाई डर लाग्छ कि लाग्दैन। वास्तविक प्रश्न त यो हो डर लाग्दा पनि ऊ अघि बढ्न सक्छ कि सक्दैन?

आत्मविश्वासी मानिसमा डर हुँदैन भन्ने होइन। उसले डरलाई आफ्नो निर्णयको मालिक बन्न दिँदैन। डर लागे पनि आवश्यक कदम चाल्छ, अन्योल भए पनि जानकारी खोज्छ र असफलताको सम्भावना देखिए पनि प्रयास गर्न छोड्दैन।

धेरै मानिस जीवनमा अवसरको अभावले होइन, अवसर प्रयोग गर्ने साहसको अभावले पछाडि पर्छन्। आफूले सक्दिनँ भन्ने सोचले उनीहरू सम्भावनाको ढोका खुल्नुअघि नै बन्द गरिदिन्छन्। त्यसैले कहिलेकाहीँ मानिसको सबैभन्दा ठूलो बाधा बाहिरी परिस्थिति नभई आफ्नै मनमा बसेको नकारात्मक विश्वास हुन्छ।

एउटा विद्यार्थीले आफू कमजोर छु भनेर पढाइमा प्रयास गर्न छोड्यो भने उसको क्षमता विकास हुने अवसर घट्छ। कुनै कर्मचारीले आफू योग्य छैन भन्ने ठानेर नयाँ जिम्मेवारी लिन डरायो भने उसको प्रगति रोकिन सक्छ। कुनै महिलाले समाजले स्वीकार गर्दैन भन्ने डरले आफ्नो विचार र प्रतिभा दबाइन् भने समाजले एउटा सम्भावनाशील व्यक्तिको योगदान गुमाउन सक्छ।

तर जब मानिसले आफ्नो सोच परिवर्तन गर्छ, तब उसले सम्भावनाका नयाँ ढोकाहरू देख्न थाल्छ। “म सक्दिनँ” भन्ने सोचलाई “म प्रयास गर्छु, सिक्छु र सक्ने बनिन्छु” भन्ने विश्वासले प्रतिस्थापन गर्न सक्यो भने जीवनप्रतिको दृष्टिकोण नै बदलिन सक्छ।

आत्मविश्वासको पहिलो आधार आफूलाई चिन्नु हो

अरूले हाम्रो बारेमा के सोच्छन् भन्ने कुरा सधैँ हाम्रो नियन्त्रणमा हुँदैन। कसैले हाम्रो प्रशंसा गर्छ, कसैले आलोचना गर्छ, कसैले हाम्रो क्षमतालाई बुझ्छ भने कसैले नबुझ्न पनि सक्छ। यदि हामीले आफ्नो मूल्य अरूको विचारमा निर्भर बनायौँ भने हाम्रो आत्मविश्वास अरूको व्यवहारअनुसार घटबढ भइरहन्छ।

त्यसैले आत्मविश्वासको बलियो आधार आफूलाई चिन्नु हो।

आफ्नो क्षमता, रुचि, कमजोरी, मूल्य र लक्ष्य बुझ्ने मानिसलाई आफ्नो यात्राको दिशा निर्धारण गर्न सहज हुन्छ। उसले अरूको सल्लाह सुन्छ, तर हरेक आलोचनालाई आफ्नो वास्तविकता ठान्दैन। उसले प्रशंसा स्वीकार गर्छ, तर प्रशंसामै आफ्नो सम्पूर्ण पहिचान खोज्दैन।

आफूलाई चिन्नु भनेको आफ्ना कमजोरी स्वीकार गर्नु पनि हो। कमजोरी स्वीकार गर्नु कमजोरीकै अगाडि आत्मसमर्पण गर्नु होइन। बरु सुधारको सुरुवात गर्नु हो। आफूलाई कुनै विषयमा ज्ञान छैन भने सिक्न तयार हुनु, गल्ती भएको छ भने स्वीकार गर्नु र आवश्यक परे सहयोग माग्नु आत्मविश्वासकै रूप हुन्।

हामी कहिलेकाहीँ आफूलाई बलियो देखाउने क्रममा आफ्नो पीडा लुकाउँछौँ, कमजोरी स्वीकार गर्न डराउँछौँ र सहयोग माग्नुलाई हार ठान्छौँ। तर वास्तविक शक्ति सधैँ एक्लै सबै कुरा सहनुमा हुँदैन। आफ्नो अवस्था बुझेर आवश्यक सहयोग लिन सक्नु पनि परिपक्वताको परिचय हो।

आफूलाई स्वीकार गर्न सक्ने मानिस अरूको स्वीकृतिका लागि आफ्नो अस्तित्व बदलिरहन बाध्य हुँदैन। उसलाई थाहा हुन्छ आफूमा सुधार गर्नुपर्ने पक्ष छन्, तर त्यसले आफ्नो समग्र मूल्य समाप्त गर्दैन।

असफलता अन्त्य होइन, सिकाइको सुरुवात हो

हाम्रो समाजमा सफल मानिसको प्रशंसा गर्ने परम्परा बलियो छ, तर असफलताबाट सिक्ने प्रक्रियालाई त्यति सहज रूपमा स्वीकार गरिँदैन। परीक्षामा कम अङ्क ल्याउने विद्यार्थी, व्यवसायमा घाटा बेहोर्ने व्यक्ति, काममा अपेक्षित सफलता हासिल गर्न नसक्ने कर्मचारी वा जीवनमा कठिन निर्णय लिएको मानिसले आलोचना सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

यस्तो वातावरणमा मानिस असफल हुनुभन्दा असफल देखिन डराउन थाल्छ। उसले नयाँ प्रयास गर्नुभन्दा सुरक्षित सीमाभित्र बस्न रुचाउँछ। तर जीवनको विकास सधैँ सहज बाटोबाट मात्र सम्भव हुँदैन।

असफलता एउटा अनुभव हो, व्यक्तिको अन्तिम परिचय होइन। कुनै काममा असफल हुनु र आफू नै असफल व्यक्ति हुनु फरक कुरा हो। एउटा प्रयास सफल नभए पनि त्यसबाट प्राप्त ज्ञान, अनुभव र सुधारको अवसर भविष्यको सफलताको आधार बन्न सक्छ।

आत्मविश्वास भएको मानिस असफलतालाई आफ्नो क्षमताको अन्तिम फैसला मान्दैन। उसले गल्तीको कारण खोज्छ, आवश्यक सुधार गर्छ र फेरि प्रयास गर्ने निर्णय लिन सक्छ। उसलाई आफ्नो गन्तव्यसम्म पुग्ने बाटो बदल्नुपर्ने हुन सक्छ भन्ने पनि थाहा हुन्छ।

यसको अर्थ एउटै काममा अन्धाधुन्ध लागिरहनु नै आत्मविश्वास हो भन्ने होइन। कहिलेकाहीँ रणनीति बदल्नु, लक्ष्य पुनर्विचार गर्नु वा केही समय विश्राम लिनु बुद्धिमानी हुन्छ। आत्मविश्वास भनेको परिस्थितिबाट सिक्दै सही निर्णय लिन सक्ने क्षमतासमेत हो।

जीवनमा सफलता प्राप्त गर्ने मानिसहरू सधैँ पहिलो प्रयासमै सफल भएका हुँदैनन्। उनीहरूले कठिनाइबाट सिकेका हुन्छन्, आलोचनालाई आवश्यकताअनुसार ग्रहण गरेका हुन्छन् र निराशाका क्षणमा पनि आफ्नो प्रयासको अर्थ खोजेका हुन्छन्।

त्यसैले असफलताबाट लज्जित भएर आफूलाई कमजोर ठहर गर्नुभन्दा त्यसबाट के सिक्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न गर्नु आवश्यक छ। यही प्रश्नले असफलतालाई अनुभवमा र अनुभवलाई क्षमतामा रूपान्तरण गर्न मद्दत गर्छ।

समाज, आलोचना र आत्मविश्वास

मानिस सामाजिक प्राणी हो। परिवार, साथीभाइ, कार्यस्थल र समाजले उसको सोच र व्यवहारमा प्रभाव पार्छन्। अरूको साथ, प्रोत्साहन र सम्मानले आत्मविश्वास बढाउन सक्छ भने निरन्तर अपमान, तुलना र नकारात्मक टिप्पणीले मनोबल कमजोर बनाउन सक्छ।

विशेष गरी अरूले के भन्लान् भन्ने डरले धेरै मानिस आफ्ना सपना र विचार दबाउन बाध्य हुन्छन्। आफ्नो रुचिअनुसार करियर रोज्न, अन्यायको विरोध गर्न, नयाँ काम सुरु गर्न वा जीवनका महत्त्वपूर्ण निर्णय लिन उनीहरू हिचकिचाउँछन्।

समाजको सुझाव र अनुभवलाई बेवास्ता गर्नु बुद्धिमानी होइन। तर समाजको प्रत्येक धारणा सही हुन्छ भन्ने पनि छैन। हाम्रो जीवनको निर्णय गर्दा अरूको अनुभव सुन्नुपर्छ, तथ्य बुझ्नुपर्छ र परिणामको जिम्मेवारीसमेत विचार गर्नुपर्छ। तर केवल आलोचनाको डरले आफ्नो उचित लक्ष्य त्याग्नु हुँदैन।

आलोचनालाई पनि दुई भागमा छुट्याउन आवश्यक छ। एउटा आलोचनाले हाम्रो गल्ती देखाएर सुधारको अवसर दिन्छ। अर्को आलोचनाले अपमानित गराएर आत्मसम्मान कमजोर बनाउन खोज्छ। पहिलोबाट सिक्नुपर्छ, दोस्रोको प्रभावलाई आफ्नो सम्पूर्ण पहिचानमाथि हाबी हुन दिनु हुँदैन।

सबैलाई खुसी पार्न खोज्ने मानिसले अन्ततः आफ्नै मनको आवाज सुन्न छोड्न सक्छ। हरेक व्यक्तिको अपेक्षा पूरा गर्नु असम्भव छ। त्यसैले आफ्नो मूल्य र सिद्धान्त स्पष्ट हुनु आवश्यक छ।

आत्मविश्वासले मानिसलाई आवश्यक पर्दा विनम्रतापूर्वक असहमति व्यक्त गर्न, गलत व्यवहारविरुद्ध आवाज उठाउन र आफ्नो सीमाको सम्मान गर्न सिकाउँछ। यसले अरूलाई अपमान गर्ने होइन, आफूलाई अपमान सहिरहनुपर्ने बाध्यताबाट मुक्त गर्ने साहस दिन्छ।

महिलाको आत्मविश्वास : सम्भावनाबाट नेतृत्वसम्म

महिलाको आत्मविश्वास केवल व्यक्तिगत विकासको विषय होइन, सामाजिक परिवर्तनसँग पनि जोडिएको विषय हो। महिलाले शिक्षा, रोजगारी, नेतृत्व, उद्यमशीलता र निर्णय प्रक्रियामा समान अवसर प्राप्त गर्न आत्मविश्वास महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर आत्मविश्वासको अभावलाई महिलाको व्यक्तिगत कमजोरीका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। अवसरको कमी, विभेद, असमान व्यवहार र सामाजिक अपेक्षाले पनि महिलाको सम्भावनामा अवरोध सिर्जना गर्न सक्छन्।

धेरै महिलाले घर र परिवारको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आफ्नो शिक्षा, करियर र व्यक्तिगत सपना पूरा गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। उनीहरूको योगदानलाई सामान्य ठान्ने, निर्णय क्षमतामाथि प्रश्न उठाउने वा उनीहरूको योग्यताभन्दा सामाजिक पहिचानका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने प्रवृत्तिले आत्मविश्वासमा असर पार्न सक्छ।

यस्तो अवस्थामा महिलालाई केवल “आत्मविश्वासी बन” भन्नु पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूलाई शिक्षा, सुरक्षित वातावरण, समान अवसर, सम्मानजनक व्यवहार र निर्णय प्रक्रियामा सहभागिताको अधिकार सुनिश्चित गर्नु पनि आवश्यक छ।

आत्मविश्वासी महिला आफ्नो अधिकारबारे सचेत हुन्छिन्, आवश्यक पर्दा आफ्नो विचार व्यक्त गर्छिन् र आफ्नो क्षमता विकास गर्न निरन्तर प्रयास गर्छिन्। उनी आफ्नो पहिचान अरूले निर्धारण गरिदिएको सीमाभित्र मात्र राख्न बाध्य हुँदिनन्।

तर आत्मविश्वासको अर्थ सबै महिलाले एउटै तरिकाले जीवन बिताउनुपर्छ भन्ने होइन। कसैले घरपरिवारलाई प्राथमिकता दिन सक्छिन्, कसैले व्यावसायिक जीवनलाई, कसैले दुवैलाई सन्तुलनमा राख्न सक्छिन्। महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको आफ्नो जीवनका निर्णय स्वतन्त्र रूपमा, पर्याप्त जानकारीका आधारमा र अनावश्यक दबाबबिना लिन सक्ने वातावरण हुनु हो।

त्यसैगरी, आत्मविश्वासको विषय पुरुष, युवा, ज्येष्ठ नागरिक वा कुनै पनि सामाजिक समुदायका मानिसका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। प्रत्येक व्यक्तिले सम्मान, अवसर र आफ्नो क्षमता विकास गर्ने वातावरण पाउनुपर्छ।

आत्मविश्वासी व्यक्तिहरूले मात्र होइन, आत्मविश्वासी नागरिकहरूले नै आफ्नो अधिकार र जिम्मेवारी बुझेर समाजलाई थप न्यायपूर्ण, समावेशी र प्रगतिशील बनाउन योगदान दिन सक्छन्।

आत्मविश्वासले सम्बन्ध र निर्णयमा पार्ने प्रभाव

आत्मविश्वासको प्रभाव हाम्रो व्यक्तिगत जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध र व्यावसायिक निर्णयमा समेत देखिन्छ। आफूलाई सम्मान गर्ने मानिसले अरूलाई पनि सम्मान गर्न सिक्छ। उसले आफ्नो विचार स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्न सक्छ, अरूको विचार सुन्न सक्छ र असहमति हुँदा पनि मर्यादित व्यवहार गर्न सक्छ।

सम्बन्धमा आत्मविश्वासको अर्थ आफू सधैँ सही छु भन्ने होइन। यसको अर्थ आफ्नो भावना व्यक्त गर्न सक्नु, अरूको भावना बुझ्ने प्रयास गर्नु र अस्वस्थ व्यवहारलाई सामान्य मानेर सहिरहनु नपर्ने कुरा बुझ्नु हो।

कहिलेकाहीँ मानिस एक्लो हुने डरले आफ्नो इच्छाविपरीत निर्णय गर्छ। अरूलाई गुमाउने चिन्ताले आफ्ना आवश्यकता र सीमालाई बेवास्ता गर्छ। तर स्वस्थ सम्बन्ध टिकाउन आपसी सम्मान, विश्वास, संवाद र स्वतन्त्रता आवश्यक हुन्छ।

त्यस्तै, व्यावसायिक क्षेत्रमा आत्मविश्वासले नयाँ जिम्मेवारी लिन, आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्न, आवश्यक प्रश्न सोध्न र नेतृत्व क्षमता विकास गर्न सहयोग गर्छ। आफ्नो कामको ज्ञान र सीप बढाउँदै जाने व्यक्तिले अवसरको सामना गर्न बढी तयारी महसुस गर्न सक्छ।

यद्यपि आत्मविश्वास मात्र पर्याप्त हुँदैन। सफलताका लागि ज्ञान, सीप, मेहनत, अनुशासन, सही निर्णय र परिस्थितिको बुझाइ पनि आवश्यक हुन्छ। आत्मविश्वासले सुरुवात गर्न प्रेरित गर्छ, तर निरन्तर अभ्यासले क्षमतालाई बलियो बनाउँछ।

त्यसैले आत्मविश्वासलाई वास्तविक उपलब्धिसँग जोड्न आवश्यक छ। आफूले गर्न सक्ने कामको तयारी गर्नु, आफ्नो ज्ञान बढाउनु र जिम्मेवारीपूर्वक व्यवहार गर्नु आत्मविश्वासको जग बलियो बनाउने आधार हुन्।

आत्मविश्वास कसरी बढाउने?

आत्मविश्वास जन्मजात गुण मात्र होइन। यसलाई अभ्यास, अनुभव र सोचमा परिवर्तन ल्याएर क्रमशः विकास गर्न सकिन्छ।

पहिलो, साना लक्ष्यबाट सुरुवात गरौँ। ठूलो सफलता एकै दिनमा प्राप्त हुँदैन। दिनहुँ पूरा गर्न सकिने साना लक्ष्य निर्धारण गरेर तिनलाई पूरा गर्ने बानी बसाल्दा आफ्नै क्षमतामाथिको विश्वास बढ्छ। नियमित अध्ययन, नयाँ सीप सिक्ने प्रयास वा लामो समयदेखि टारिरहेको काम सुरु गर्नु यसको उदाहरण हुन सक्छ।

दोस्रो, आफ्नो तुलना अरूसँग होइन, आफ्नै प्रगतिसँग गरौँ। अरूको सफलता देखेर प्रेरणा लिन सकिन्छ, तर आफ्नो जीवनलाई अरूको उपलब्धिसँग निरन्तर तुलना गर्दा अनावश्यक निराशा उत्पन्न हुन सक्छ। हिजोको आफूभन्दा आज केही सिक्न सक्नु पनि प्रगति हो।

तेस्रो, नकारात्मक आत्मसंवादलाई परिवर्तन गरौँ। “म केही गर्न सक्दिनँ”, “म योग्य छैन” वा “म सधैँ असफल हुन्छु” जस्ता निष्कर्षले प्रयास गर्नुअघि नै मनोबल घटाउन सक्छन्। यसको सट्टा “म अहिले सिक्दै छु”, “म तयारी गरेर प्रयास गर्न सक्छु” र “गल्ती भए पनि सुधार गर्न सक्छु” भन्ने यथार्थपरक सोच विकास गरौँ।

चौथो, ज्ञान र सीप बढाऔँ। आत्मविश्वास केवल सकारात्मक सोचबाट मात्र आउँदैन। तयारी, अभ्यास र अनुभवले पनि यसलाई बलियो बनाउँछन्। आफूलाई चुनौतीपूर्ण लाग्ने क्षेत्रमा अध्ययन गर्नु, अनुभवी व्यक्तिसँग सल्लाह लिनु र निरन्तर अभ्यास गर्नु आवश्यक छ।

पाँचौँ, आवश्यक पर्दा ‘हुँदैन’ भन्न सिकौँ। आफ्नो समय, ऊर्जा र आत्मसम्मानको रक्षा गर्न सीमाहरू स्पष्ट पार्नुपर्छ। सबैको अपेक्षा पूरा गर्न नसक्नु असफलता होइन। आफ्नो क्षमता र परिस्थितिअनुसार निर्णय लिन सक्नु पनि आत्मविश्वासको परिचय हो।

छैटौँ, आफ्नो उपलब्धिलाई स्वीकार गरौँ। मानिसले प्रायः आफूले गर्न नसकेका कामलाई बढी सम्झन्छ, तर पूरा गरेका काम र पार गरेका कठिनाइलाई कम महत्त्व दिन्छ। आफ्ना साना उपलब्धि र सिकाइलाई पहिचान गर्दा आफूले गरेको प्रगति बुझ्न सजिलो हुन्छ।

सातौँ, आवश्यक सहयोग लिन नहिचकिचाऔँ। विश्वासिलो साथी, परिवारका सदस्य, शिक्षक वा अनुभवी व्यक्तिसँग कुरा गर्दा नयाँ दृष्टिकोण प्राप्त हुन सक्छ। मनमा डर वा चिन्ता अत्यधिक बढिरहेको छ र दैनिक जीवनमा असर गरिरहेको छ भने उपयुक्त व्यावसायिक सहयोग लिनु पनि सकारात्मक कदम हो।

यी अभ्यासले आत्मविश्वास एकै रातमा परिवर्तन गर्दैनन्। तर निरन्तरता, आत्मस्वीकृति र व्यवहारिक प्रयासले मानिसलाई क्रमशः बलियो बनाउँछन्।

आत्मविश्वास र सकारात्मक सोचको वास्तविक अर्थ

सकारात्मक सोच भनेको जीवनमा सधैँ राम्रो मात्र हुन्छ भन्ने कल्पना गर्नु होइन। कठिनाइलाई नदेखेझैँ गर्नु वा हरेक नकारात्मक अनुभवलाई जबर्जस्ती राम्रो ठान्नु पनि होइन।

वास्तविक सकारात्मक सोचले समस्यालाई स्वीकार गर्छ, त्यसका सम्भावित समाधान खोज्छ र आफूले नियन्त्रण गर्न सक्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्छ। कुनै परिस्थिति हाम्रो नियन्त्रणबाहिर हुन सक्छ, तर त्यसप्रति प्रतिक्रिया दिने तरिका, आवश्यक सहयोग खोज्ने निर्णय र भविष्यका लागि तयारी गर्ने प्रक्रिया धेरै हदसम्म हाम्रो हातमा हुन्छ।

जीवनमा कहिलेकाहीँ परिस्थितिले मानिसलाई थकित बनाउँछ। मेहनत गर्दा पनि अपेक्षित परिणाम प्राप्त नहुन सक्छ। आफ्ना मानिसबाट निराशा मिल्न सक्छ र भविष्य अनिश्चित देखिन सक्छ। यस्तो बेला आत्मविश्वास कायम राख्नु भनेको आफूलाई जबर्जस्ती बलियो देखाउनु होइन। कहिलेकाहीँ विश्राम लिनु, भावनालाई स्वीकार गर्नु र फेरि उठ्न समय दिनु पनि आवश्यक हुन्छ।

आत्मविश्वासले मानिसलाई आफ्नो कमजोरीका लागि घृणा गर्न होइन, आफूलाई सुधार्ने अवसर दिन सिकाउँछ। यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि जीवनको एउटा कठिन अध्यायले सम्पूर्ण जीवनको कथा निर्धारण गर्दैन।

आजको असफलताले भोलिको सम्भावना समाप्त गर्दैन। आजको डरले सधैँ डरमै बाँच्नुपर्ने बाध्यता सिर्जना गर्दैन। र आजको अन्योलले भविष्यमा स्पष्टता प्राप्त गर्न असम्भव बनाउँदैन।

मानिसको जीवनमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सम्बन्ध आफ्नै साथको सम्बन्ध हो। हामी संसारका धेरै मानिससँग जोडिन सक्छौँ, धेरै उपलब्धि हासिल गर्न सक्छौँ र धेरै प्रशंसा प्राप्त गर्न सक्छौँ। तर आफूलाई नै अविश्वास गर्ने हो भने बाहिरी सफलताले पनि पूर्ण सन्तुष्टि दिन नसक्न सक्छ।

आत्मविश्वास भनेको आफूलाई अरूभन्दा श्रेष्ठ ठान्नु होइन, आफू पनि सम्मान, अवसर र सम्भावनाको हकदार हुँ भन्ने बुझाइ हो। यो आफू कहिल्यै नलड्ने घोषणा होइन, लडेपछि फेरि उठ्ने साहस हो। यो कठिनाइ नआउने सुनिश्चितता होइन, कठिनाइ आएमा त्यसको सामना गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्ने प्रतिबद्धता हो।

हामीले आफ्नो जीवनमा परिवर्तन ल्याउन सधैँ ठूलो अवसर पर्खिरहनुपर्दैन। कहिलेकाहीँ परिवर्तनको सुरुवात एउटा सानो निर्णयबाट हुन्छ आफ्नो विचार स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्ने निर्णय, नयाँ सीप सिक्ने निर्णय, गलत व्यवहारविरुद्ध आवाज उठाउने निर्णय वा असफलतापछि पुनः प्रयास गर्ने निर्णय।

अरूले हामीलाई विश्वास गरून् भन्ने अपेक्षा गर्नु स्वाभाविक हो। तर आफ्नो क्षमताको विकास गर्ने जिम्मेवारीबाट आफू पछि हट्नु हुँदैन। प्रशंसा पाएर मात्र अघि बढ्ने र आलोचना पाएपछि रोकिने बानीभन्दा आफ्नो उद्देश्य, मूल्य र प्रयासमा आधारित जीवन बढी अर्थपूर्ण हुन्छ।

हामीले सम्झनुपर्ने कुरा के हो भने आत्मविश्वासले सबै ढोका खोलिदिन्छ भन्ने छैन, तर बन्द ढोकासामु उभिएर अर्को बाटो खोज्ने साहस दिन सक्छ। यसले प्रत्येक सपना पूरा हुने ग्यारेन्टी गर्दैन, तर सपना पूरा गर्न आवश्यक प्रयास सुरु गर्ने शक्ति दिन्छ।

त्यसैले आफूलाई अरूको सीमित दृष्टिकोणबाट मात्र नहेरौँ। आफ्ना कमजोरी स्वीकार गरौँ, क्षमताको विकास गरौँ, गल्तीबाट सिकौँ र आवश्यक पर्दा नयाँ सुरुवात गर्ने साहस राखौँ।

किनकि जीवनको यात्रा अरूले हाम्रो बारेमा के सोच्छन् भन्ने कुराले मात्र निर्धारण हुँदैन। हामी आफूलाई कसरी बुझ्छौँ, आफ्ना सम्भावनालाई कति अवसर दिन्छौँ र कठिन परिस्थितिमा कसरी अघि बढ्छौँ भन्ने कुराले पनि हाम्रो भविष्य निर्माण गर्छ।

आफूमाथि विश्वास गर्नु सफलताको अन्तिम गन्तव्य होइन, तर त्यहाँसम्म पुग्ने यात्राको महत्त्वपूर्ण सुरुवात हो। संसारलाई आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्नुभन्दा पहिले आफूलाई एउटा अवसर दिनुहोस्। किनकि आफूभित्रको शक्तिलाई चिन्न सक्ने मानिसले कठिनाइका बीचमा पनि सम्भावनाको बाटो खोज्न सक्छ।

-स्वस्तिका माझी